دلها در آنست ( 1 ) . و در جاى ديگر درباره حكمت و دانش مىفرمايد هى حياة للقلب الميت : « حكمت مايه حيات دلهاى مرده است » ( 2 ) . گاه بيمارى قلب را در برابر بيمارى بدن قرار داده ، مىفرمايد : و اشد من مرض البدن مرض القلب : « بدتر از بيمارى تن بيمارى دل است » ( 3 ) . و زمانى مىگويد : « هر كس روح ورع در او كم شود قلبش مىميرد » : و من قل ورعه مات قلبه ( 4 ) و تعبيرات فراوان ديگرى از اين قبيل . از سوى ديگر قرآن مجيد براى انسان نوع خاصى از بينايى و شنوايى و درك و شعور غير از بينايى و شنوايى و شعور ظاهر قائل شده چنان كه در باره كافران مىفرمايد : صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لا يَعْقِلُونَ : « آنها كران و لالان و كورانند و به همين دليل چيزى نمىفهمند » ! ( بقره - 171 ) . در جاى ديگر منافقان را بيماردلانى مىنامد كه خداوند بر بيمارى آنها مىافزايد فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَهُمُ اللَّه مَرَضاً ( بقره - 10 ) . و كسانى را كه ترس از خدا در وجودشان نيست سنگدلانى معرفى كرده كه قلبشان از سنگ خارا نيز سختتر است : « ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ ( مِنْ بَعْدِ ذلِكَ ) فَهِيَ كَالْحِجارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً » ( بقره - 74 ) . و در باره گروهى از كافران تعبيرى دارد كه ضمن آن آنها را به عنوان « پاكدلان » معرفى مىكند ، مىگويد : « أُولئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّه أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ » : « آنها كسانى هستند كه خدا نمىخواهد دلهاى آنها را پاك

--> ( 1 ) « نهج البلاغه » خطبه 110 . ( 2 ) « نهج البلاغه » خطبه 133 . ( 3 ) « نهج البلاغه » كلمات قصار كلمه 388 . ( 4 ) « نهج البلاغه » كلمات قصار كلمه 349 .